Risiko Binaan Haram: Cara Semak Kelulusan Struktur Bangunan

Isu pembinaan tanpa kelulusan di Malaysia bukan sekadar pelanggaran tatacara pentadbiran, malah ia merupakan ancaman nyata terhadap nyawa dan harta benda. Tragedi terbaru yang disiarkan oleh Astro Awani menerusi berita bertajuk Bangunan runtuh di Bukit Senjuang projek haram, tiada permohonan binaan – MBMB – Astro Awani membuka mata pelbagai pihak. Insiden runtuhan bangunan dua tingkat yang mengorbankan nyawa dan mencederakan pekerja tersebut mengesahkan dakwaan Pihak Berkuasa Tempatan (PBT) bahawa sesetengah pemaju atau pemilik premis secara berani memulakan projek tanpa mengemukakan sebarang permohonan atau pelan kejuruteraan yang sah.

Sebagai Jurutera Bertauliah (PEPC) di Pro Inspect Solution, saya kerap menyaksikan impak tragis pengabaian prosedur kawalan kualiti dan audit keselamatan. Apabila binaan dijalankan tanpa Building Condition Assessment yang menyeluruh serta pengawasan jurutera profesional, pemotongan kos struktur (corner-cutting) kerap berlaku. Artikel ini akan mendedahkan bahaya tersembunyi struktur haram, prosedur undang-undang di Malaysia, serta langkah konkrit pelaksanaan pemeriksaan kelulusan struktur bangunan bagi memastikan premis anda selamat, sah, dan bernilai tinggi.

1. Risiko Utama Projek Binaan Haram PBT & Bahaya Struktur Runtuh

Setiap struktur bangunan di Malaysia direka berdasarkan kiraan beban yang kompleks—termasuk beban mati (dead load), beban hidup (live load), serta beban angin (wind load)—mengikut kod piawaian Malaysian Standards (MS) dan Eurocode. Apabila sesuatu projek binaan haram PBT dilaksanakan tanpa semakan jurutera perunding, aspek asas keselamatan kejuruteraan ini diabaikan secara sewenang-wenangnya.

Antara punca utama timbulnya risiko struktur runtuh pada bangunan yang tiada kelulusan PBT termasuklah:

• Ketiadaan Analisis Keupayaan Galas Tanih (Soil Bearing Capacity): Tanpa ujian persampelan tanah (Soil Investigation – SI), asas tiang (footing) mungkin direka secara tidak mencukupi, menyebabkan pemendapan tidak sekata (differential settlement) dan keretakan ricih.
• Nisbah Konkrit & Tetulang Tidak Mengikut Spesifikasi: Penggunaan gred konkrit yang rendah (cth: bawah Gred 30) serta saiz rebar besi yang tidak cukup untuk menahan beban momen lentur (bending moment).
• Pengubahsuaian Sambungan Struktur Secara Melulu: Pemotongan balok (beam) atau tiang utama untuk tujuan estetika tanpa menyediakan penahan beban alternatif (load-bearing support).

2. Kerangka Perundangan Malaysia: Akta 133 & UBBL 1984

Di Malaysia, undang-undang pembinaan dikawal ketat oleh pihak berkuasa bagi melindungi keselamatan awam. Mana-mana pihak yang membina atau mengubah suai struktur tanpa kelulusan boleh dikenakan tindakan tegas di bawah Akta Jalan, Parit dan Bangunan 1974 (Akta 133) serta Undang-Undang Kecil Bangunan Seragam 1984 (UBBL 1984).

Di bawah Seksyen 70 Akta 133, mana-mana individu atau syarikat yang mendirikan bangunan tanpa kebenaran bertulis daripada PBT boleh berdepan tindakan berikut:

1. Denda Pentadbiran & Notis Roboh: Perintah Mahkamah atau notis PBT yang mengarahkan struktur haram dirobohkan serta-merta atas kos pemilik sendiri.
2. Sita & Perintah Henti Kerja (Stop Work Order): Penutupan tapak binaan secara serta-merta oleh pihak penguat kuasa PBT.
3. Liabiliti Liabiliti Sivil & Jenayah: Sekiranya berlaku insiden kecederaan atau kematian—seperti dalam kes Bukit Senjuang—pemilik dan kontraktor boleh didakwa di bawah Kanun Keseksaan atas kecuaian yang membawa maut.

Selain itu, Garis Panduan Am dan Standard Industri Pembinaan oleh Lembaga Pembangunan Industri Pembinaan Malaysia (CIDB) menetapkan bahawa semua kontraktor wajib berdaftar dan mematuhi standard bahan binaan terkini bagi mengelakkan kegagalan struktur.

3. Panduan Langkah Demi Langkah Pemeriksaan Kelulusan Struktur Bangunan

Bagi pemilik hartanah, pembeli, atau pelabur yang ingin memastikan premis mereka bebas daripada implikasi undang-undang dan kegagalan struktur, kaedah pemeriksaan kelulusan struktur bangunan berikut mesti dilaksanakan:

Langkah 1: Semakan Pelan Diluluskan (Approved Building Plans)

Minta salinan pelan bangunan (Architectural & Structural Plans) yang mempunyai cop kelulusan rasmi daripada PBT (contohnya MBMB, DBKL, MBPJ, MPAG). Pelan ini mengandungi nombor rujukan permohonan yang boleh disemak melalui portal One Stop Center (OSC) 3.0 Plus PBT.

Langkah 2: Verifikasi Perakuan Jurutera Profesional (PEPC)

Setiap lukisan struktur yang sah mesti ditandatangani dan dicop oleh Jurutera Awam & Struktur Bertauliah yang berdaftar dengan Lembaga Jurutera Malaysia (BEM). Perakuan ini memastikan bahawa analisis Integriti Struktur telah dikira mengikut standard beban piawai.

Langkah 3: Pelantikan Audit Kejuruteraan Bebas

Sekiranya terdapat keraguan mengenai binaan lama atau struktur yang diubah suai tanpa rekod rasmi, pastikan anda melantik pihak ketiga untuk membuat penilaian. Melalui perkhidmatan Pemeriksaan Bangunan Berkala, jurutera kami akan menyemak sama ada keadaan fizikal premis menepati spesifikasi lukisan binaan asal.

4. Kepentingan Sijil Perakuan Siap dan Pematuhan (CCC)

Sejak tahun 2007, Malaysia telah menggantikan sistem Sijil Layak Mendiami (CFO) dengan Sijil Perakuan Siap dan Pematuhan CCC (Certificate of Completion and Compliance). Dokumen ini merupakan bukti muktamad bahawa sesebuah bangunan telah dibina mengikut pelan yang diluluskan dan selamat untuk didiami.

Pengeluaran CCC memerlukan pengesahan daripada pelbagai Borang G (Borang G1 hingga G21) yang merangkumi pematuhan kerja tanah, struktur konkrit, perpaipan, pemadaman api, dan pendawaian elektrik. Tanpa CCC, sesebuah premis dikategorikan sebagai binaan tidak selamat.

5. Pelaksanaan Audit Keselamatan Pembinaan & Ujian NDT Kejuruteraan

Bagi bangunan yang disyaki dibina secara haram atau mengalami kecacatan struktur serius, kaedah penilaian berasaskan bukti (evidence-based assessment) perlu dilakukan melalui proses audit keselamatan pembinaan. Pro Inspect Solution menggunakan teknologi saintifik terkini untuk menguji daya ketahanan fizikal bangunan tanpa merosakkan struktur sedia ada (Non-Destructive Testing – NDT).

Prosedur teknikal yang dilaksana oleh jurutera kami meliputi:

1. Ujian Rebound Hammer (ASTM C805): Menilai tahap kekerasan permukaan konkrit untuk menganggarkan kekuatan mampatan (compressive strength).
2. Ujian Ultrasonic Pulse Velocity (UPV – BS EN 12504-4): Mengesan rongga tersembunyi (voids), retakan dalaman, serta kepandatan struktur konkrit.
3. Covermeter Survey: Mengenal pasti kedudukan, ketebalan lapisan penutup konkrit (concrete cover), dan saiz tetulang besi di dalam elemen struktur.
4. Ujian Ketelusan Air (Ponding Test): Memastikan struktur papak lantai (floor slab) bebas daripada kebocoran teruk yang boleh menyebabkan pengaratan besi tetulang (rebar corrosion).

Sebelum memulakan sebarang projek pembinaan atau ubah suai berhampiran hartanah sedia ada, kami amat menyarankan pemilik tanah membuat ujian Dilapidation Survey. Langkah ini penting untuk mendokumentasikan keadaan asal hartanah jiran dan mengelakkan pertikaian perundangan sekiranya berlaku kerosakan akibat aktiviti pembinaan di sekeliling.

6. Soalan Lazim (FAQ)